តើអ្នកកំពុងប្រាថ្នាចង់បានភាពកក់ក្តៅដែលជួយស្ដារវិញ្ញាណនៃការដើរកម្សាន្តនៅកោះដែរឬទេ? ប្រភេទដំណើរកម្សាន្តដែលនាំអ្នកទៅកាន់ឆ្នេរខ្សាច់ លើថ្មប៉ប្រះទឹក ក្នុងព្រៃឈើ និងនៅលើកំពូលភ្នំ? កោះកុនដាវ ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់សត្វលោកទាំងធំនិងតូច គួរតែស្ថិតនៅក្នុងបញ្ជីធ្វើដំណើររបស់អ្នក។

---

នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ទស្សនាវដ្តី Travel + Leisure បានដាក់បញ្ចូលកោះកុនដាវទៅក្នុងចំណោម «កោះកំពូលទាំង ១០ ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍»។ ដោយសារតែប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏អង់អាច និងជីវៈចម្រុះរបស់វា កោះនេះបានក្លាយជាគោលដៅដែលមិនអាចរំលងបានសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរដែលស្រឡាញ់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងធម្មជាតិ។ ភាគច្រើននៃកោះកុនដាវ ដែលជាប្រជុំកោះចំនួន ១៦ ស្ថិតនៅក្រៅឆ្នេរសមុទ្រនៃក្រុងវុងតៅ រួមមានតំបន់ការពារ និងតំបន់ជីវៈចម្រុះជាច្រើន។ គិតទៅដល់ព្រៃទឹកភ្លៀងត្រូពិចដ៏ខៀវស្រងាត់ ថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មដ៏ស្រស់ស្អាត និងជម្រកសម្រាប់អណ្តើកដែលប្រឈមនឹងការផុតពូជ និងបក្សីបំផ្លាស់ទី។ ដោយផ្អែកលើប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វា ដែលធ្លាប់ជាមន្ទីរឃុំឃាំងដ៏ធំបំផុតក្នុងសម័យឥណ្ឌូចិន កោះកុនដាវមានអតីតកាលដ៏ខ្មៅងងឹត។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន វាមានអនាគតដ៏ភ្លឺស្វាង ដោយសារតែទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងសារៈសំខាន់ដ៏យូរអង្វែងរបស់វាជាទីកន្លែងសម្រាប់ធ្វើធម្មយាត្រា។

កោះកុនសឺន ដែលជាកោះធំបំផុតនៃប្រជុំកោះនេះ ធ្លាប់មានឈ្មោះជាច្រើន។ អ្នករុករកជនជាតិអ៊ីតាលីដ៏ល្បីល្បាញ ម៉ាកូ ប៉ូឡូ បានហៅវាថា Sondur និង Condur ក្នុងឆ្នាំ ១២៩២ ខណៈពេលដែលអាណានិគមនិយមបារាំងបានហៅវាថា Grande-Condore។ ទីប្រជុំជនដ៏មានមន្តស្នេហ៍របស់វា មានស្ថាបត្យកម្មអាណានិគមបារាំង ផ្លូវដើរកម្សាន្តមាត់ឆ្នេរដ៏គួរឱ្យស្រឡាញ់ និងទេសភាពមាត់សមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាត។ 

ចាប់ពីកោះកុនសឺនទៅ កោះដទៃទៀតនៃកោះកុនដាវគឺគ្រាន់តែជិះទូកមួយភ្លែតប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីស្វែងយល់ពីថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មដ៏ល្អបំផុតមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម សូមកក់ដំណើរកម្សាន្តមុជទឹកមើលផ្កាថ្មទៅកាន់កោះតៃ កោះបៃកាញ ឬកោះកៅ។ ក្នុងអំឡុងរដូវបង្កាត់ពូជអណ្តើក ភ្ញៀវទេសចរភាគច្រើនធ្វើដំណើរទៅកាន់កោះបៃកាញ ដើម្បីទស្សនាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សអណ្តើករបស់ប្រទេសវៀតណាមផ្ទាល់។

អច្ឆរិយវត្ថុធម្មជានៃកោះកុនដាវ 

កោះកុនដាវគឺជាឋានសួគ៌ព្រៃភ្នំដែលអ្នកអាចគេចចេញពីភាពតានតឹងក្នុងជីវិត។ ភាគច្រើននៃប្រជុំកោះនេះ បង្កើតបានជាឧទ្យានជាតិកោះកុនដាវ ដែលមានផ្ទៃដីព្រៃត្រូពិចទំហំ ៦.០០០ ហិកតា និងផ្ទៃទឹកសមុទ្រ ១៤.០០០ ហិកតា។ ដើរភ្នំឆ្លងកាត់ព្រៃឈើដ៏ត្រជាក់ត្រជុំទៅកាន់កំពូលភ្នំ ដើម្បីទស្សនាទេសភាពច្រាំងថ្មចោទមាត់សមុទ្រ និងពណ៌ខៀវស្រងាត់នៃមហាសមុទ្រទាំងអស់ដែលអ្នកប្រាថ្នាចង់ឃើញ។ កុំភ្លេចសម្លឹងទៅលើមេឃ៖ ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែកញ្ញា បក្សីរាប់ពាន់ក្បាលបានបំផ្លាស់ទីមកទីនេះ។ ពពួកសត្វស្លាបដែលអ្នករកមិនឃើញនៅកន្លែងណាផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសវៀតណាម រួមមានសត្វស្លាបសមុទ្រចំពុះក្រហម សត្វប៊ូប៊ីមុខខ្មៅ និងព្រាបនីកូបា។ សត្វក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀត រួមមានកំប្រុកយក្សខ្មៅកោះកុនដាវ និងស្វាកន្ទុយវែងកោះកុនដាវ។

ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្ររបស់ឧទ្យាននេះ រួមមានព្រៃកោងកាង ថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្ម និងឆ្នេរខ្សាច់ស្ងប់ស្ងាត់សម្រាប់ស្វែងយល់។ ការអភិរក្សសមុទ្រត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងនៅទីនេះ ដើម្បីការពារប្រភេទសត្វសមុទ្រជាច្រើនដែលរស់នៅក្នុងផ្ទៃទឹកដ៏ភ្លឺថ្លារបស់ឧទ្យាន។ បន្ថែមពីលើត្រីបាឡែនខ្មៅ ផ្សោត និងអណ្តើក នេះគឺជាផ្ទៃទឹកតែមួយគត់ដែលអ្នកអាចស្វែងរកឃើញសត្វជ្រូកទឹកដ៏កម្រនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ 

ក្រៅពីសត្វជ្រូកទឹក អណ្តើកសមុទ្រក៏កំពុងប្រឈមនឹងការផុតពូជយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ នោះហើយជាមូលហេតុដែលរូបភាពកូនអណ្តើកតូចៗកំពុងវារទៅរកសមុទ្រពិតជាគួរឱ្យរំភើបចិត្តណាស់។ ដោយសារតែអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់ពួកវាមានត្រឹមតែ ១ ក្នុងចំណោម ១០០០ ក្បាលប៉ុណ្ណោះ គេពិតជាពោរពេញដោយក្តីសង្ឃឹមនៅពេលឃើញកូនអណ្តើកចាប់ផ្តើមដំណើរជីវិតរបស់វា។ ប្រហែល ៩០% នៃអណ្តើករបស់ប្រទេសវៀតណាមបានត្រឡប់មកកោះកុនដាវវិញដើម្បីពងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ទាំងនេះរួមបញ្ចូលទាំងអណ្តើកបៃតង និងអណ្តើកស្រកាដែលប្រឈមនឹងការផុតពូជ។ ក្នុងអំឡុងរដូវបង្កាត់ពូជ (ខែមេសា ដល់ ខែតុលា) ភ្ញៀវទេសចរអាចទស្សនាភាពអស្ចារ្យនៃធម្មជាតិនេះ ហើយថែមទាំងអាចជួយលែងកូនអណ្តើកតូចៗចូលទៅក្នុងសមុទ្រទៀតផង។ សូមជូនពរឱ្យពួកវាមានសំណាងល្អ (និងអាយុវែង) ខណៈដែលពួកវាហែលចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រដ៏ធំល្វឹងល្វើយដោយភាពក្លាហាន។ ដោយសារតែកម្មវិធីអភិរក្សអណ្តើកសមុទ្ររបស់កោះកុនដាវ កូនអណ្តើកដែលត្រូវបានសង្គ្រោះជាង ១៥០.០០០ ក្បាលត្រូវបានលែងទៅក្នុងសមុទ្រ ជាមួយនឹងអត្រាញាស់រហូតដល់ ៨៧%។

ឆ្នេរខ្សាច់នានានៃកោះកុនដាវ

តើអ្នកកំពុងប្រាថ្នាចង់បាន «វីតាមីនសមុទ្រ» មែនទេ? មិនខ្វះទេឆ្នេរខ្សាច់នៅលើកោះកុនដាវ... 

ឆ្នេរឡូយវ៉យ ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃផ្លូវដើរកម្សាន្តកោះកុនសឺន។ ទោះបីជាមានទីតាំងស្ថិតនៅចំកណ្តាលក៏ដោយ ក៏វាដាច់ស្រយាល និងកម្រមានមនុស្សកកកុញណាស់។ ឡូយវ៉យ មានន័យថា «ឡដុតកំបោរ»។ ឈ្មោះនេះរំលឹកទៅដល់ពេលដែលអ្នកទោសចុះមុជទឹកយកផ្កាថ្មមកដុតធ្វើជាកំបោរ នៅក្នុងឡដុតមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៤។ 

នៅភាគនិរតីនៃទីប្រជុំជនគឺឆ្នេរអានហៃ ដែលមានភ្នំព័ទ្ធជុំវិញធ្វើឱ្យទឹកសមុទ្រមានភាពស្ងប់ស្ងាត់។ ដើមស្រឡៅសមុទ្រផ្តល់ម្លប់ដ៏ត្រជាក់ការពារពីកម្តៅថ្ងៃ។ នៅពេលព្រលឹមស្រាងៗ ផែចតទូកមានភាពមមាញឹកជាមួយអ្នកនេសាទដែលត្រឡប់មកវិញជាមួយនឹងផលនេសាទរបស់ពួកគេ ដែលជាឱកាសដ៏ល្អសម្រាប់ការថតរូប។ 

ទៅខាងជើងបន្ថែមទៀតគឺឆ្នេរដាំត្រាវ នៅជិតព្រលានយន្តហោះ។ ការទស្សនាយន្តហោះហោះហើរពីលើក្បាលពិតជាសប្បាយណាស់ ទស្សនាវដ្តី Travel + Leisure របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ឈ្មោះឆ្នេរនេះក្នុងចំណោមឆ្នេរល្អបំផុតទាំង ២៥ លើពិភពលោក។ 

ឈូងសមុទ្រដាំទ្រេ ស្ថិតនៅក្នុងឧទ្យានជាតិ គឺជាឈូងសមុទ្រដ៏ស្អាតបរិសុទ្ធមួយទៀតដែលមានទឹកពណ៌ខៀវស្រងាត់ព័ទ្ធជុំវិញដោយច្រាំងថ្មចោទ។ អ្នកអាចដើរថ្មើរជើងទៅទីនោះ ឬទៅតាមរយៈទូកល្បឿនលឿន។ ឈូងសមុទ្រនេះល្អបំផុតសម្រាប់ការហែលទឹក ប៉ុន្តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះជំនោរទឹក និងចរន្តទឹក។ ចង់ស្នាក់នៅមួយយប់ដើម្បីគយគន់ផ្កាយមែនទេ? កន្លែងស្នាក់នៅកម្រិតមូលដ្ឋានមានផ្តល់ជូននៅស្ថានីយឆ្មាំព្រៃ។ 

កន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃកោះកុនដាវ

ដោយសារតែវាជាគុកនិរទេសអស់រយៈពេលជាង ១០០ ឆ្នាំ កោះ Con Dao ដើរតួជាការរំលឹកអំពីភាពរន្ធត់នៃសង្គ្រាម។ អ្នកទោសត្រូវបានឃុំខ្លួនក្នុងលក្ខខណ្ឌដ៏គួរឱ្យរន្ធត់នៅក្នុងកន្លែងដែលគេហៅថា «នរកលោកីយ៍» នេះ។ ស្វែងយល់បន្ថែមអំពីប្រវត្តិនៃកោះដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សនេះនៅសារមន្ទីរ Con Dao ដែលមានរូបថត និងវត្ថុបុរាណជាង ២.០០០ ផ្ទាំងលាតត្រដាងពីអតីតកាលរបស់ Con Dao។ ការទៅទស្សនាអតីតពន្ធនាគាររបស់ Con Dao គឺជាបទពិសោធន៍មួយដែលធ្វើឱ្យយើងភ្ញាក់រលឹក។ រូបចម្លាក់មនុស្សបង្ហាញពីរបៀបដែលទាហានត្រូវបានប្រព្រឹត្តទាំងក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង និងសង្គ្រាមតស៊ូប្រឆាំងនឹងអាមេរិក ហើយ «ទ្រុងខ្លា» បង្ហាញពីលក្ខខណ្ឌនៃការបង្ខាំងខ្លួនតែម្នាក់ឯងដ៏អមនុស្សធម៌។ នៅទីនេះ អ្នកក៏នឹងស្វែងយល់អំពីអ្នកតស៊ូវៀតណាមល្បីៗផងដែរ។

ទីកន្លែងសក្ការៈបូជានៃកោះ Con Dao 

ដោយសារតែប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញរបស់វា វាមិនមែនជារឿងចម្លែកទេដែល Con Dao មានសារៈសំខាន់ខាងជំនឿស្មារតី។ ប្រជាជនវៀតណាមជាច្រើនមកគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធយុទ្ធជនពលីដែលបានបាត់បង់ជីវិតនៅទីបញ្ចុះសព Hang Duong ដែលជាកន្លែងមានផ្នូរជាង ១.៩០០ ផ្នូរ។ ផ្នូរដែលលេចធ្លោជាងគេគឺផ្នូររបស់ Vo Thi Sau ដែលជាសកម្មជនម្នាក់ដែលត្រូវបានបារាំងសម្លាប់នៅពេលនាងមានអាយុ ១៩ ឆ្នាំ។ 

ទីតាំងជំនឿផ្សេងទៀតរួមមានវត្ត Van Son និងប្រាសាទ An Son។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីផ្តល់កិត្តិយសដល់លោកស្រី Phi Yen ដែលជាស្ត្រីក្នុងរឿងព្រេងនិទានម្នាក់ទៀតដែលបានក្លាយជាទេវតា។ ពិធីបុណ្យមួយត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅវិហាររបស់នាងនៅថ្ងៃទី ១៨ នៃខែទី ១០ នៃចន្ទគតិ។ វត្ត Van Son ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ សម្រាប់មន្ត្រីពន្ធនាគារធ្វើការគោរពបូជា។ ឡើងកាំជណ្ដើរជាង ២០០ កាំ ដើម្បីទស្សនាទិដ្ឋភាពដ៏ស្រស់ស្អាតពីខាងលើ។