សិប្បកម្មជាទូទៅ និងជាពិសេសសិល្បៈភាជន៍ដីដុត គឺជានិមិត្តរូបនៃព្រលឹងក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធអរិយធម៌របស់ប្រជាជនវៀតណាមរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ ពីទិសខាងជើងរហូតដល់ទិសខាងត្បូង មានភូមិសិប្បកម្ម និងភូមិភាជន៍ដីដុតបែបប្រពៃណីផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវភាពរស់នៅផ្នែកសម្ភារៈ និងស្មារតីរបស់ប្រជាជន។ ក្នុងចំណោមភូមិទាំងអស់នោះ ភូមិភាជន៍ដីដុតបាវទ្រុក (Bau Truc) ក្នុងខេត្តនិញធន់ (Ninh Thuan) ភាគខាងត្បូងឆ្នេរកណ្តាល ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគោលដៅដ៏ល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរក្នុងការស្វែងយល់ពីភាពល្អឯកនៃការធ្វើភាជន៍ដីដុតរបស់ជនជាតិចាម និងវប្បធម៌ដ៏វិសេសវិសាលរបស់ពួកគេ។

---

នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) បានចុះបញ្ជីជាផ្លូវការនូវ «សិល្បៈនៃការធ្វើភាជន៍ដីដុតរបស់ជនជាតិចាម» ទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីដែលត្រូវការការសង្គ្រោះបន្ទាន់។ វិញ្ញាបនបត្រនេះគឺជាកម្លាំងរុញច្រានដ៏ធំមួយដើម្បីលើកកម្ពស់តម្លៃនៃភាជន៍ដីដុតបាវទ្រុក នៅក្នុងខេត្តនិញធន់។

ភូមិភាជន៍ដីដុតបាវទ្រុករបស់ជនជាតិភាគតិចចាម គឺជាភូមិភាជន៍ដីដុតដ៏ចំណាស់បំផុតមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ១០ គីឡូម៉ែត្រ ភាគខាងត្បូងក្រុងហ្វានរ៉ាង - ថាប់ចាម (Phan Rang - Thap Cham)។ ភូមិតូចមួយនេះគឺជាផ្ទះរបស់គ្រួសារជាង ៥០០ គ្រួសារ ដែលក្នុងនោះ ៨៥% ប្រកបរបរធ្វើភាជន៍ដីដុតបែបប្រពៃណី។ របៀបធ្វើនេះត្រូវបានគេនិយាយថាត្រូវបានបន្សល់ទុកពី Po Klong Chan ដែលជាបុព្វបុរសម្នាក់របស់ពួកគេតាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ។

 

ប្រជាជននៅបាវទ្រុកប្រើប្រាស់ដៃដ៏ប៉ិនប្រសប់ របារឫស្សីមូល និងសំបកខ្យង ដើម្បីបង្កើតស្នាដៃដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។ វាជារឿងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយដែល ខណៈពេលដែលភូមិភាជន៍ដីដុតដទៃទៀតនៅលើទឹកដីវៀតណាម ដូចជា បាតត្រាង (Bat Trang - ហានូយ) ជូដូវ (Chu Dau - ហាយសឿង) បៀនហ្វា (Bien Hoa - ដុងណាយ) ឬភូមិភាជន៍ដីដុតភឿកទិច (Phuoc Tich - ធឿធៀនហ្វេ) ថាញ់ហា (Thanh Ha - ក្វាងណាម)... បានប្តូរទៅប្រើកង់បង្វិលជាឧបករណ៍ដែលមិនអាចខ្វះបាន ប៉ុន្តែសិប្បករចាមផ្ទុយទៅវិញ នៅតែពឹងផ្អែកលើដៃដ៏ប៉ិនប្រសប់ និងឧបករណ៍សាមញ្ញៗតែប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីបង្កើតផលិតផលភាជន៍ដីដុតមួយ សិប្បករចាមត្រូវការតែទ្រនាប់ដែក មិនមែនកង់បង្វិលនោះទេ និងឧបករណ៍សាមញ្ញៗ ព្រមទាំងពុម្ពផ្សេងទៀត រួចប្រើប្រាស់ដៃដើម្បីសូនដីឥដ្ឋឱ្យទៅជារូបរាងស្នាដៃដែលពួកគេចង់បាន។

ដីឥដ្ឋត្រូវបានយកចេញពីច្រាំងទន្លេខ្វាវ (Quao River) ដែលមានភាពស្វិត និងជាប់ធន់បានល្អនៅពេលដុត។ ជំនាញដែលត្រូវការដើម្បីលាយខ្សាច់ជាមួយដីឥដ្ឋក៏មានភាពខុសប្លែកគ្នាដែរ។ បរិមាណខ្សាច់ដែលត្រូវលាយជាមួយវត្ថុធាតុដីឥដ្ឋគឺអាស្រ័យលើប្រភេទផលិតផលភាជន៍ដែលត្រូវប្រើប្រាស់ និងទំហំរបស់វា។ ដោយសារមូលហេតុទាំងនេះ ភាជន៍ដីដុតបាវទ្រុកមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីភាជន៍ដីដុតនៅកន្លែងផ្សេងទៀត។ ជាឧទាហរណ៍ ពាងទឹកដែលធ្វើឡើងពីដីដុតបាវទ្រុក តែងតែត្រូវបានពេញនិយមដោយប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ស្ងួត និងក្តៅខ្លាំង ព្រោះសីតុណ្ហភាពទឹកនៅក្នុងពាងគឺតែងតែត្រជាក់ជាងសីតុណ្ហភាពខាងក្រៅមួយអង្សាសេជានិច្ច។

ផលិតផលបាវទ្រុកឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិត វប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។ ផលិតផលទាំងនោះមានចាប់ពីសម្ភារៈប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះសាមញ្ញៗ ដូចជា ពាង ឆ្នាំង ខ្ទះ ឬកំសៀវ រហូតដល់វត្ថុសក្ការៈបូជា រូបសំណាក ផ្ទាំងចម្លាក់លៀន និងក្បាច់លម្អនានា។ ក្បាច់លម្អនៅលើភាជន៍ដីដុតបាវទ្រុក ភាគច្រើនបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពធម្មជាតិ និងបង្ហាញពីជំនឿរបស់ជនជាតិចាម។

ភ្ញៀវទេសចរដែលមកកម្សាន្តនៅខេត្តនិញធន់ អាចចំណាយពេលមួយថ្ងៃនៅក្នុងភូមិ ទស្សនាវត្ថុភាជន៍ដីដុតដ៏វិសេសវិសាលផ្សេងៗ និងសាកល្បងធ្វើផលិតផលភាជន៍ដោយផ្ទាល់ដៃ។ ក្រោមការណែនាំពីសិប្បករ អ្នកអាចបញ្ចេញព្រលឹងសិល្បៈរបស់អ្នក និងបង្កើតអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលកើតឡើងក្នុងគំនិតរបស់អ្នក ហើយប្រជាជនក្នុងតំបន់នៅទីនេះនឹងជួយអ្នកបង្ហើយវត្ថុដែលអ្នកចូលចិត្ត។

 

ចុងក្រោយតែមិនតិចជាងគេនោះទេ កុំចាកចេញពីភូមិដោយដៃទទេ សូមជ្រើសរើសវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍តូចៗដែលមានរូបរាង និងពណ៌ចម្រុះសម្រាប់ក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកជាកាដូ និងទុកជាអនុស្សាវរីយ៍ដ៏គួរឱ្យស្រឡាញ់។

វាចំណាយពេលត្រឹមតែ ១៥ នាទីប៉ុណ្ណោះក្នុងការធ្វើដំណើរទៅទីនោះដោយរថយន្ត និង ២៥ នាទីដោយម៉ូតូពីក្រុងហ្វានរ៉ាង - ថាប់ចាម ដូច្នេះហេតុអ្វីមិនធ្វើដំណើរទៅកាន់ភូមិភាជន៍ដីដុតបាវទ្រុក និងរីករាយជាមួយសិល្បៈនៃការធ្វើភាជន៍ដីដុតរបស់ជនជាតិចាម។

នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ ខេត្តនិញធន់នឹងរៀបចំពិធីទទួលវិញ្ញាបនបត្រចុះបញ្ជីរបស់អង្គការយូណេស្កូ «សិល្បៈនៃការធ្វើភាជន៍ដីដុតរបស់ជនជាតិចាម ទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីដែលត្រូវការការសង្គ្រោះបន្ទាន់»។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃពិធីបុណ្យទំពាំងបាយជូរ និងស្រាទំពាំងបាយជូរខេត្តនិញធន់ ឆ្នាំ២០២៣។