ບິ່ງຖ້ວນ ເປັນແຂວງແຄມທະເລໃກ້ກັບນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ, ເປັນພາກພື້ນທີ່ມີວັດທະນະທຳຫຼາກຫຼາຍ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີສຳລັບຫາດຊາຍ, ກະສິກຳ, ແລະ ສະຖາປັດຕະຍະກຳຊົນເຜົ່າທີ່ເປັນເອກະລັກ. ໝຸຍແນ່ ເປັນເມືອງທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີທີ່ສຸດໃນແຂວງ, ເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທີ່ຂຶ້ນຊື່ເລື່ອງຊີວິດກາງຄືນແຄມທະເລ.

---

ໝຸຍແນ່ ອາດຈະໄດ້ຮັບຊື່ສຽງທັງໝົດ, ແຕ່ບິ່ງຖ້ວນ ມີຫຼາຍກວ່າຫາດຊາຍສຳລັບງານລ້ຽງ. ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ບິ່ງຖ້ວນ ເປັນເສດຖະກິດການປະມົງ, ຜະລິດນ້ຳປາທີ່ດີທີ່ສຸດບາງຊະນິດໃນຫວຽດນາມ. ຟານທຽດ, ເມືອງຫຼວງ, ຜະລິດໄດ້ຫຼາຍລ້ານລິດໃນແຕ່ລະປີ. ປາຢ່າງໜ້ອຍ 100 ຊະນິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຖືກຈັບຢູ່ທີ່ນີ້, ນຳມາປຸງແຕ່ງເປັນອາຫານທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ທົ່ງນາເກືອສ່ອງແສງພາຍໃຕ້ແສງແດດ. ໝາກມັງກອນຫຼາຍເຮັກຕາເບັ່ງບານໃນສະພາບອາກາດແຫ້ງແລ້ງ, ເນື້ອໝາກທີ່ຊຸ່ມຊື່ນພ້ອມທີ່ຈະແຕກອອກຈາກເປືອກສີບົວທີ່ບວມ.

 

ນອກເໜືອໄປຈາກສິ່ງມະຫັດສະຈັນທາງທຳມະຊາດ – ຫຼືອາດຈະເປັນຍ້ອນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ – ບິ່ງຖ້ວນ ຍັງເປັນແຂວງທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ປະຫວັດສາດບູຮານ. ຢູ່ທີ່ນີ້, ວັດຖຸບູຮານເຊັ່ນ: ເຄື່ອງປະດັບຫູ ແລະ ລູກປັດທີ່ລະອຽດອ່ອນຈາກວັດສະດຸພິເສດຈຳນວນໜຶ່ງ ລວມທັງແກ້ວ, ອາເກດ, ຊີຄອນ, ກາເນັດ ແລະ ຄຳ ໄດ້ຖືກພົບເຫັນຢູ່ໃນແຂວງ, ເຊິ່ງມີອາຍຸປະມານ 3,000 ປີກ່ອນ.

ປະຫວັດສາດວັດທະນະທຳບິ່ງຖ້ວນ

ບິ່ງຖ້ວນ ເປັນສ່ວນສຳຄັນຂອງຊາວຈຳ, ເປັນວັດທະນະທຳຂອງນັກສຳຫຼວດ ແລະ ພໍ່ຄ້າ, ນັກພາສາສາດ ແລະ ຊ່າງຝີມື. ຊາວຈຳ ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງຕໍ່ວັດທະນະທຳ ແລະ ປະຫວັດສາດຂອງພາກກາງຫວຽດນາມ. ໃນອະດີດ, ຊາວຈຳ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ແລະ ຮັກສາເຄືອຂ່າຍການຄ້າຂະໜາດໃຫຍ່ທົ່ວພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ແລະ ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງຕໍ່ການເຊື່ອມໂຍງທາງວັດທະນະທຳສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ປະສົບການໃນປັດຈຸບັນທົ່ວພາກພື້ນ.

ຊາວຫວຽດນາມເຊື້ອສາຍກິງ ໄດ້ກາຍຈຳນວນປະຊາກອນຊາວຈຳ ເພື່ອກາຍເປັນກຸ່ມຊົນເຜົ່າສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ທີ່ນີ້, ແຕ່ວັດທະນະທຳຈຳ ຍັງຄົງເປັນກຳລັງ. ມີຊຸມຊົນຊົນເຜົ່າອື່ນໆອີກຫຼາຍແຫ່ງໃນແຂວງ, ລວມທັງຊາວໂກໂຮ ແລະ ຊາວຣາກໄລ, ສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນພູເຂົາທີ່ຕິດກັບແຂວງລຳດົງ.

ວັດທະນະທຳຈຳໃນບິ່ງຖ້ວນ

ມໍລະດົກຂອງວັດທະນະທຳບູຮານຂອງບິ່ງຖ້ວນ ຍັງຄົງຢູ່ໃນຊາກຫັກພັງທາງສະຖາປັດຕະຍະກຳທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ທົ່ວແຂວງ. ວັດພຸດທະສາສະໜາເຊັ່ນ: ລິນຊອນເຈື່ອງໂທ ແລະ ລອງດວນ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພູຕາກູ ທາງໃຕ້ຂອງຟານທຽດ. ລອງດວນ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງພະພຸດທະຮູບປາງໄສຍາສນ໌ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນຫວຽດນາມ. ຫຼັກຖານດັ່ງກ່າວຂອງພຸດທະສາສະໜາແມ່ນໜ້າສັງເກດ ເນື່ອງຈາກສະຖາປັດຕະຍະກຳບູຮານສ່ວນໃຫຍ່ຂອງບິ່ງຖ້ວນ ແມ່ນອຸທິດໃຫ້ແກ່ສາສະໜາຮິນດູ. ຫໍຄອຍໂປຊານູ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີທີ່ສຸດໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານີ້.

ສະຖານທີ່ຫໍຄອຍໂປຊານູ ຖືກສ້າງຂຶ້ນເມື່ອຫຼາຍກວ່າ 1,000 ປີກ່ອນ ເພື່ອເປັນກຽດແກ່ພະສິວະ, ເທບພະເຈົ້າຮິນດູ. ມັນຖືກຄິດວ່າເປັນໜຶ່ງໃນສະຖານທີ່ວັດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນຫວຽດນາມທັງໝົດ. ສະຖານທີ່ດັ່ງກ່າວແມ່ນການລວບລວມຂອງສາມຫໍຄອຍໃນເນື້ອທີ່ເກົ້າເຮັກຕາໃກ້ກັບຟານທຽດ. ຫຼາຍຮ້ອຍປີຫຼັງຈາກສາມຫໍຄອຍຫຼັກຖືກສ້າງຂຶ້ນ, ຊາວຈຳ ໄດ້ເພີ່ມເຕີມສະຖານທີ່ດັ່ງກ່າວໂດຍການສ້າງຫໍຄອຍເພີ່ມເຕີມເພື່ອເປັນກຽດແກ່ພະລາຊິນີໂປຊາອິນູ, ເຊິ່ງສະຖານທີ່ “ໂປຊານູ” ໄດ້ຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມນາງ.

ຫໍຄອຍຕ່າງໆຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນແບບຮວາໄລ, ເປັນລັກສະນະເດັ່ນຂອງສະຖາປັດຕະຍະກຳຈຳ, ອິດສີແດງຖືກວາງຊ້ອນກັນໂດຍບໍ່ມີປູນທີ່ເຫັນໄດ້. ຫໍຄອຍທີ່ສູງທີ່ສຸດແມ່ນສູງ 15 ແມັດ, ທາງເຂົ້າທິດຕາເວັນອອກຂອງມັນເປັນຂອງເທບພະເຈົ້າ. ສາມຊັ້ນຂອງຫໍຄອຍລ້ວນແຕ່ຖືກຕົກແຕ່ງດ້ວຍຮູບແກະສະຫຼັກຂອງຮູບປັ້ນ ແລະ ສັນຍາລັກຮິນດູ, ລວມທັງແທ່ນບູຊາພະສິວະ.

ຫຼາຍກວ່າປະຫວັດສາດທີ່ຖືກລືມ, ຫໍຄອຍເຫຼົ່ານີ້ຍັງຖືກຖືວ່າເປັນອະນຸສອນສະຖານແຫ່ງຊາດທີ່ສຳຄັນ, ເປັນສັນຍາລັກຂອງມໍລະດົກທີ່ມີຊີວິດຊີວາຂອງຊາວຈຳ ແລະ ວັດທະນະທຳຮິນດູໃນພາກພື້ນ. ຫໍຄອຍໂປຊານູ ຍັງຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງຫ້າວຫັນສຳລັບກິດຈະກຳວັດທະນະທຳ ແລະ ງານບຸນໃຫຍ່ໆ ເຊັ່ນ: ງານບຸນກາເຕ, ງານບຸນຣິຈາ, ແລະ ງານບຸນໂປມບາງ. ຊາວຈຳ ມາເຕັ້ນລຳ, ຕີກອງ, ແລະ ອະທິຖານຂໍຝົນ ແລະ ໂຊກລາບ ແລະ ການເກັບກ່ຽວທີ່ດີ. ຊາວປະມົງອະທິຖານຂໍການເດີນທາງທີ່ປອດໄພ ແລະ ການຈັບປາທີ່ອຸດົມສົມບູນ – ຄືກັນກັບທີ່ບັນພະບຸລຸດຂອງພວກເຂົາໄດ້ເຮັດ, ຢູ່ທີ່ວັດແຫ່ງດຽວກັນນີ້, ມາຫຼາຍລຸ້ນຄົນ.

ວັດທະນະທຳຮ່ວມສະໄໝຂອງບິ່ງຖ້ວນ

ຫຼາຍກວ່າ 7% ຂອງປະຊາກອນໃນແຂວງແມ່ນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍນອກຈາກຊາວກິງ. ຊຸມຊົນເຫຼົ່ານີ້ຈຳນວນຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນເຂດຊົນນະບົດນອກເມືອງຂອງແຂວງ, ຫາລ້ຽງຊີບໃນອຸດສາຫະກຳກະສິກຳ, ປູກຕົ້ນໝາກໄມ້ ແລະ ຢາງພາລາ, ກາເຟ ແລະ ໝາກໄມ້ເປືອກແຂງ. ທັນຍາພືດ, ໂດຍສະເພາະເຂົ້າ, ແມ່ນພືດຜົນຫຼັກຕະຫຼອດພາກພື້ນ.

ຫັດຖະກຳຂອງຊາວຈຳ ໄດ້ຢູ່ລອດຜ່ານປະຫວັດສາດ. ຖືກສືບທອດມາຫຼາຍລຸ້ນຄົນເປັນເວລາຫຼາຍສັດຕະວັດ, ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາຈຳ ຍັງຄົງຖືກປະຕິບັດຢູ່ໃນຫຼາຍໆຕຳບົນຂອງບິ່ງຖ້ວນ. ຮູບແບບຂອງເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາຈຳ ແມ່ນແຕກຕ່າງຈາກວັດທະນະທຳອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ອື່ນໆ. ໝໍ້ແມ່ນງ່າຍດາຍ ແລະ ມີຮູບຮ່າງສວຍງາມ, ແຕ່ລະອັນຖືກຜະລິດດ້ວຍມື ແລະ ດ້ວຍເຄື່ອງມືຄູ່ມືເຊັ່ນ: ທັ່ງຕີເຫຼັກ ແລະ ແມ່ພິມ ແທນທີ່ຈະໃຊ້ລໍ້ໝູນ. ການເຜົາເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາແມ່ນກິດຈະກຳຂອງຊຸມຊົນ, ແລະ ໝໍ້ຖືກຍ້ອມສີດ້ວຍສີອິນຊີ.

ຫັດຖະກຳເຫຼົ່ານີ້ສາມາດເຫັນໄດ້ຢູ່ໂຮງງານ ແລະ ຕະຫຼາດຕ່າງໆທົ່ວແຂວງ. ພວກມັນເປັນສິ່ງສຳຄັນທາງວັດທະນະທຳຂອງພາກພື້ນ ຈົນອົງການ UNESCO ໄດ້ຕັ້ງຊື່ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາຈຳ ວ່າເປັນມໍລະດົກທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນ.

ເພື່ອເປັນພະຍານເຖິງເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາຈຳ, ໃຫ້ໄປທີ່ບ້ານໂກ (ຫຼື ປຼາຍໂກກ), ຕັ້ງຢູ່ຕຳບົນຕຣີດຶກ, ບ້ານຟານຮຽບ, ເປັນສະຖານທີ່ທີ່ສົມບູນແບບສຳລັບນັກທ່ອງທ່ຽວທີ່ຈະສຳຫຼວດຄວາມງາມຂອງເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາຈຳ.

ງານບຸນວັດທະນະທຳ ແລະ ມໍລະດົກໃນບິ່ງຖ້ວນ

ແຂວງບິ່ງທ້ວນ ຈັດງານບຸນພື້ນເມືອງທີ່ເປັນເອກະລັກປະຈຳປີ, ສະເຫຼີມສະຫຼອງລະບົບຄວາມເຊື່ອທີ່ຫຼາກຫຼາຍຂອງຊຸມຊົນຊົນເຜົ່າຕ່າງໆ. ງານບຸນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດມັກຈະຈັດຂຶ້ນຢູ່ຕາມວັດວາອາຮາມ ຫຼື ວັດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ສະຖານທີ່ຫໍຄອຍໂປຊານູ. ບາງງານບຸນມີຮາກຖານມາຈາກພຸດທະສາສະໜາ ຫຼື ຮິນດູ; ສ່ວນງານບຸນອື່ນໆ ແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບການບູຊາວານ. 

 

ງານບຸນຄາເຕ

ງານບຸນຄາເຕ ແມ່ນງານບຸນພື້ນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນພາກພື້ນ. ມັນຕົກຢູ່ໃນເດືອນທີເຈັດຂອງປີຕາມປະຕິທິນຈັນທະຄະຕິຈາມ (ປະມານເດືອນ 9 ຫຼື 10 ຕາມຈັນທະຄະຕິ) ແລະ ຈັດຂຶ້ນເປັນເວລາ 3 ມື້, ເພື່ອຂອບໃຈເທບພະເຈົ້າ ແລະ ວິນຍານບູຮານສຳລັບປີແຫ່ງຄວາມໂຊກດີ ແລະ ເພື່ອຂໍຄວາມຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ຄວາມປອດໄພໃນອະນາຄົດ. ປະຊາຊົນນຸ່ງເຄື່ອງນຸ່ງພື້ນເມືອງ ແລະ ສະແດງຟ້ອນພື້ນເມືອງ, ຫຼິ້ນດົນຕີດ້ວຍເຄື່ອງດົນຕີພື້ນເມືອງ, ແລະ ຈັດພິທີກຳຕ່າງໆ. 

ງານບຸນຄາເຕ ໄດ້ກາຍເປັນໜຶ່ງໃນງານບຸນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນທົ່ວປະເທດຫວຽດນາມ, ມີນັກທ່ອງທ່ຽວຫຼາຍພັນຄົນມາທຸກໆປີເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມງານວາງສະແດງສິລະປະ, ງານວາງສະແດງອາຫານ, ແລະ ການແຂ່ງຂັນຂຽນແບບດັ້ງເດີມ. 

_{ແຫຼ່ງທີ່ມາ: ອິນເຕີເນັດ}

 

ງານບຸນວັງໄທທິມ

ງານບຸນວັງໄທທິມ ຈັດຂຶ້ນຢູ່ຕາແສງຕັນຕຽນ ເມືອງລາຈີ. ມັນເປັນຮີດຄອງປະເພນີມາເປັນເວລາກວ່າໜຶ່ງສັດຕະວັດ. ວັງໄທທິມ ຕັ້ງຊື່ຕາມນັກບວດທີ່ຊື່ວ່າ ໄທ ແລະ ພັນລະຍາຂອງລາວ - ທິມ, ເປັນຄູ່ຜົວເມຍທີ່ມີນໍ້າໃຈດີທີ່ໃຊ້ເວດມົນຊ່ວຍເຫຼືອຄົນທຸກຍາກ ແລະ ປິ່ນປົວພະຍາດໃນຊຸມຊົນທ້ອງຖິ່ນຂອງພວກເຂົາ. ຫຼັງຈາກການເສຍຊີວິດຂອງພວກເຂົາ, ໄດ້ມີການສ້າງວັດເພື່ອບູຊາ ແລະ ໃຫ້ກຽດແກ່ຄວາມຊົງຈໍາຂອງພວກເຂົາ. 

ນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ປະຊາຊົນລາຈີ ໄດ້ຈັດງານບຸນໃຫຍ່ທຸກໆປີໃນວັນເພັງເດືອນ 9 ຕາມຈັນທະຄະຕິ – ເຊິ່ງເປັນວັນຄົບຮອບການເສຍຊີວິດຂອງຄູ່ຜົວເມຍ. ຊາວບ້ານໄດ້ອະທິຖານ, ກິດຈະກໍາວັດທະນະທໍາ, ກິລາ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລັກສະນະຂອງທະເລ ເຊັ່ນ: ການແບກກະຕ່າລົງທະເລ, ການແບກປາ, ການດຶງເຊືອກ, ໝາກຮຸກຄົນ, ແລະ ອື່ນໆ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນເພື່ອສະເຫຼີມສະຫຼອງເຫດການດັ່ງກ່າວ.

_{ແຫຼ່ງທີ່ມາ: ອິນເຕີເນັດ}

ງານບຸນບູຊາວານ

ວັດທະນະທໍາຂອງຊາວປະມົງໃນບິ່ງທ້ວນແມ່ນສິ່ງທີ່ສໍາຄັນຫຼາຍ. ປາວານຖືກເຄົາລົບນັບຖືເປັນເທບພະເຈົ້າ ແລະ ເຊື່ອກັນວ່າຈະນໍາໂຊກລາບ ແລະ ຄວາມສະຫງົບສຸກມາສູ່ພາກພື້ນ. ເມື່ອສັດໃຫຍ່ ແລະ ສັກສິດເຫຼົ່ານີ້ຕາຍ, ມັນຈະຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຜ້າສີແດງເປັນສັນຍານຂອງຄວາມເຄົາລົບກ່ອນທີ່ຈະຖືກຝັງຢູ່ທະເລພ້ອມກັບເຄື່ອງບູຊາທູບທຽນ ແລະ ອາຫານ. 

ງານບຸນເກົາງູ ແມ່ນສໍາລັບການບູຊາວານ. ມັນຈັດຂຶ້ນຢູ່ ວັນທຸຍຕູ, ເຊິ່ງເປັນໜຶ່ງໃນໝູ່ບ້ານຊາວປະມົງທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນພາກກາງຂອງຫວຽດນາມ. ວັດໃນໝູ່ບ້ານແຫ່ງນີ້ແມ່ນພິພິທະພັນກະດູກປາວານທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນທົ່ວອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ກະດູກປາວານຫຼາຍຮ້ອຍໂຕໄດ້ຖືກຝັງຢູ່ທີ່ນີ້ມາເປັນເວລາຫຼາຍຮ້ອຍປີ. ກະດູກປາວານທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງຫວຽດນາມ, ຍາວ 22 ແມັດ ແລະ ໜັກ 64 ໂຕນ, ໄດ້ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ທີ່ວັດວັນທຸຍຕູ.

ງານບຸນປະຈໍາປີແມ່ນຈັດຂຶ້ນເພື່ອເປັນການບູຊາເທບພະເຈົ້າປາວານ, ຂໍໃຫ້ພວກເຂົາປົກປ້ອງຊາວປະມົງໃຫ້ປອດໄພ ແລະ ປະທານຜົນຜະລິດທີ່ອຸດົມສົມບູນ. ມີການເສຍສະລະພິທີກໍາ, ມີການສະແດງເພງພື້ນເມືອງ ແລະ ການຟ້ອນລໍາ ແລະ ເກມຕ່າງໆ, ແລະ ມີການແຂ່ງເຮືອໃບ.